9 marca 2026 r. ukazał się QGIS 4.0 „Norrköping” – pierwsza od lat główna wersja najpopularniejszego otwartego programu GIS. Dla wielu urzędów, które korzystają z QGIS na co dzień, ważniejsza od samej premiery jest jednak jesień 2026 r.: zgodnie z harmonogramem projektu to właśnie w październiku 2026 r. do repozytoriów długoterminowych (LTR) ma trafić QGIS 4.2 – pierwsza wersja LTR z serii 4.x. Podpowiadamy, co ta zmiana oznacza i jak przygotować do niej stanowiska w urzędzie.
Co nowego w QGIS 4?
Największa zmiana jest „pod maską”: QGIS 4 został przeniesiony na bibliotekę Qt6. Dla użytkownika interfejs pozostaje w dużej mierze znajomy, ale przejście na nową bibliotekę poprawia utrzymanie, wydajność i bezpieczeństwo programu oraz daje dostęp do nowoczesnych komponentów. Według zespołu projektu wersja 4.0 przyniosła ponad 100 nowych funkcjonalności. Pełna lista dostępna jest w oficjalnym, ilustrowanym changelogu na stronie qgis.org.
Dlaczego urząd powinien patrzeć na wersje LTR?
QGIS wydawany jest w dwóch ścieżkach: wersjach bieżących (z najnowszymi funkcjami) oraz wersjach o długoterminowym wsparciu (LTR), które przez dłuższy czas otrzymują wyłącznie poprawki błędów. W środowisku urzędowym – gdzie liczą się stabilność, powtarzalność i zgodność z wtyczkami – rekomendujemy korzystanie z wersji LTR.
| Wersja | Status | Co oznacza dla urzędu |
|---|---|---|
| QGIS 3.44 | ostatnia wersja serii 3.x, LTR | bezpieczny wybór „na dziś”, zwłaszcza gdy używasz wielu wtyczek |
| QGIS 4.0 | wersja bieżąca (marzec 2026) | do testów na wybranych stanowiskach |
| QGIS 4.2 | pierwsza LTR serii 4.x (planowana: październik 2026) | docelowa wersja do migracji w urzędzie |
Największe ryzyko: wtyczki
Siła QGIS to tysiące wtyczek – także tych, z których korzystają polskie urzędy na co dzień, np. do pobierania danych z usług GUGiK, wyszukiwania działek czy pracy z aktami planowania przestrzennego. Przejście na Qt6 wymaga od autorów wtyczek dostosowania kodu. Zespół QGIS przygotował dla nich przewodnik migracji i pozostawił część starszych interfejsów, aby ułatwić przejście, jednak nie każda wtyczka zostanie zaktualizowana od razu.
Dlatego przed migracją warto:
- spisać wtyczki faktycznie używane na stanowiskach (Menedżer wtyczek → zainstalowane),
- sprawdzić w repozytorium, czy dana wtyczka ma już wersję oznaczoną jako zgodna z QGIS 4,
- w przypadku wtyczek wewnętrznych lub zamawianych – zaplanować ich aktualizację u wykonawcy.
Plan migracji w 5 krokach
- Inwentaryzacja. Lista stanowisk, wersji QGIS, wtyczek, profili użytkownika i kluczowych projektów (.qgz).
- Stanowisko testowe. Instalacja QGIS 4.x obok dotychczasowej wersji (obie mogą działać równolegle) i otwarcie najważniejszych projektów.
- Testy procesów. Sprawdzenie typowych zadań: wydruki map z układów (layoutów), wypisy i wyrysy, praca z GML, połączenia z bazami danych i usługami WMS/WFS.
- Szkolenie. Krótkie warsztaty dla pracowników z różnic w interfejsie i nowych funkcji.
- Wdrożenie. Migracja na QGIS 4.2 LTR po jego udostępnieniu w repozytorium LTR i potwierdzeniu działania wtyczek – najlepiej etapami, dział po dziale.
QGIS a oprogramowanie dziedzinowe
QGIS świetnie sprawdza się jako uniwersalne narzędzie analityczne i edycyjne. W urzędzie zwykle współpracuje z oprogramowaniem dziedzinowym – np. do prowadzenia rejestrów, generowania wypisów i wyrysów czy publikacji portalu mapowego. Przy migracji warto więc sprawdzić nie tylko sam QGIS, ale całą wymianę danych między systemami: formaty plików, połączenia z bazą danych i usługi sieciowe.
Podsumowanie
QGIS 4 to ewolucja, a nie rewolucja w codziennej pracy – ale zmiana bazy technologicznej oznacza, że migrację warto zaplanować, a nie przeprowadzać „przy okazji”. Rozsądna strategia dla urzędu: zostać na 3.44 LTR, przetestować 4.0 na jednym stanowisku i przejść na 4.2 LTR po potwierdzeniu zgodności wtyczek.
Źródła: QGIS.org blog, „QGIS 4.0 Norrköping is released!” (9.03.2026); QGIS.org blog, „Update on QGIS 4.0 Release Schedule and LTR Plans” (7.10.2025); Visual changelog QGIS 4.0, qgis.org.