Sztuczna inteligencja coraz śmielej wchodzi do urzędów – także do wydziałów zajmujących się planowaniem przestrzennym, geodezją i gospodarką nieruchomościami. Jednocześnie od sierpnia 2026 r. stosuje się kolejne przepisy unijnego aktu o sztucznej inteligencji (AI Act). Pokazujemy, gdzie AI realnie pomaga w administracji przestrzennej i na co zwrócić uwagę, aby korzystać z niej bezpiecznie i zgodnie z prawem.
Gdzie AI pomaga już dziś?
1. Analiza zdjęć lotniczych i ortofotomap
Modele uczenia maszynowego potrafią automatycznie rozpoznawać budynki, drogi, zadrzewienia czy powierzchnie nieprzepuszczalne na ortofotomapach. W praktyce pozwala to np. porównywać kolejne edycje zdjęć i wskazywać miejsca, w których pojawiła się nowa zabudowa – co pomaga w aktualizacji danych, szacowaniu powierzchni biologicznie czynnej czy przygotowaniu analiz do planu ogólnego.
2. Digitalizacja archiwalnych planów
Wiele gmin ma dziesiątki planów miejscowych w postaci skanów. Narzędzia AI (rozpoznawanie tekstu, klasyfikacja obrazu) przyspieszają wektoryzację rysunków planów i wyodrębnianie ustaleń z tekstów uchwał. Wynik zawsze wymaga weryfikacji przez specjalistę, ale czas pracy może się znacząco skrócić.
3. Obsługa uwag i wniosków z konsultacji
Przy planie ogólnym czy dużych planach miejscowych gminy otrzymują setki uwag. Modele językowe mogą pomóc pogrupować je tematycznie, przypisać do lokalizacji na mapie i przygotować zestawienia – a urbanista skupia się na merytorycznym rozstrzygnięciu.
4. Asystent dla mieszkańca i pracownika
Chatboty na stronie urzędu lub portalu mapowym mogą wyjaśniać, jak złożyć wniosek o wypis i wyrys, co oznacza dana strefa planistyczna czy gdzie sprawdzić status procedury. Wewnętrznie – asystenci AI pomagają przeszukiwać przepisy, wcześniejsze decyzje i dokumentację.
5. Analizy przestrzenne i scenariusze
AI wspiera prognozowanie zapotrzebowania na nową zabudowę, analizę dostępności usług czy ocenę skutków różnych wariantów planu. Zawsze jednak jako narzędzie wspierające, a nie zastępujące decyzję planistyczną.
AI Act – co obowiązuje urzędy?
Akt o sztucznej inteligencji (rozporządzenie UE 2024/1689) wchodzi w życie etapami. Najważniejsze daty z perspektywy administracji:
| Od kiedy | Co |
|---|---|
| 2 lutego 2025 r. | zakazane praktyki AI oraz obowiązek zapewnienia odpowiedniego poziomu kompetencji w zakresie AI (AI literacy) wśród osób korzystających z systemów AI |
| 2 sierpnia 2025 r. | obowiązki dostawców modeli AI ogólnego przeznaczenia |
| 2 sierpnia 2026 r. | m.in. obowiązki przejrzystości (art. 50): informowanie, że rozmawia się z AI, oznaczanie treści generowanych przez AI; uprawnienia organów nadzoru rynku |
| 2 grudnia 2027 r. | obowiązki dla systemów wysokiego ryzyka z załącznika III – termin przesunięty z sierpnia 2026 r. w ramach unijnego pakietu „Digital Omnibus” |
Dla urzędu oznacza to w praktyce, że już teraz:
- chatbot na stronie gminy musi jasno informować użytkownika, że komunikuje się z systemem AI,
- treści wygenerowane przez AI i publikowane w celu informowania opinii publicznej (np. komunikaty, wizualizacje) wymagają odpowiedniego oznaczenia, chyba że przeszły redakcję i kontrolę człowieka, który bierze za nie odpowiedzialność,
- pracownicy korzystający z AI powinni zostać przeszkoleni – obowiązek kompetencji AI obowiązuje od lutego 2025 r.
Warto też przeanalizować, czy któreś z planowanych zastosowań nie będzie kwalifikować się jako system wysokiego ryzyka – np. jeśli AI miałaby wpływać na przyznawanie świadczeń lub dostęp do usług publicznych. Na przygotowanie do tych obowiązków jest czas do grudnia 2027 r., ale decyzje zakupowe podejmowane dziś powinny to uwzględniać.
Dobre praktyki wdrażania AI w urzędzie
- Człowiek decyduje. AI przygotowuje materiał, ale rozstrzygnięcie – decyzja administracyjna, ustalenie planu, odpowiedź na uwagę – należy do pracownika.
- Dane osobowe i RODO. Nie wprowadzaj danych osobowych wnioskodawców do publicznych narzędzi AI bez podstawy prawnej i umowy powierzenia.
- Polityka korzystania z AI. Krótki wewnętrzny dokument: jakie narzędzia są dopuszczone, do czego i jak oznaczamy treści.
- Jakość danych przestrzennych. AI jest tak dobra, jak dane, na których pracuje. Uporządkowany SIP to warunek sensownego wykorzystania AI w planowaniu.
- Pilotaż. Zacznij od jednego, mierzalnego zastosowania (np. grupowanie uwag z konsultacji), oceń efekty i dopiero wtedy skaluj.
Źródła: Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1689 (AI Act); omówienia zmian wprowadzonych pakietem Digital Omnibus i obowiązków od 2 sierpnia 2026 r. (m.in. lex.pl, stasik-kancelaria.pl, 2026). Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej.